Η στροφή της σύγχρονης εκκλησιαστικής ιστορίας και της έρευνας -μέσω των τοπικών προφορικών και γραπτών παραδόσεων- στην αναζήτηση της τοπικής εκκλησιαστικής ιστορίας και της χρήσιμης διασύνδεσής της με τον νεοφανή θρησκευτικό και προσκυνηματικό τουρισμό αποτελεί μια νέα πραγματικότητα. Η Τρίγλια έως σήμερα συνδέθηκε άρρηκτα τόσο με την Προύσα και τον εκάστοτε μητροπολίτη της όσο και με τον θεσμό του οικουμενικού πατριαρχείου. Η παρούσα διεξοδική έρευνα φέρνει στο προσκήνιο προσωπικότητες που διαχρονικά έδρασαν σε ποικίλες περιόδους ζυμώσεων και αναπροσδιορισμού της ρωμέικης-ελληνικής ταυτότητας και κατά συνέπεια της εθνικής αυτοσυνειδησίας. Ποικίλες ήταν οι επιδράσεις που δέχθηκαν οι προσωπικότητες της Τρίγλιας, αλλά στο χωνευτήρι του χρόνου φάνηκε ότι η κοινή συνισταμένη των προσπαθειών τους ήταν το συμφέρον του γένους.