Η παρούσα μελέτη δεν φιλοδοξεί να δώσει μία αναλυτική ιστορία της παρουσίας της Μονής Βατοπεδίου στην περιοχή της λίμνης Βιστωνίδας από τον 11ο αιώνα, όταν έχουμε την πρώτη μαρτυρία, μέχρι το τέλος της οθωμανοκρατίας στην Θράκη (1913) και στο Άγιον Όρος (1912). Άλλωστε αυτό έχει γίνει σε ικανοποιητικό βαθμό μέχρι σήμερα από διάφορες επιστημονικές μελέτες, με κυριότερη τη διδακτορική διατριβή του πρωτοπρεσβυτέρου π. Νικολάου Κυνηγόπουλου, "Άγιος Νικόλαος: Το μετόχι της Ι.Μ. Βατοπαιδίου στο Πορτολάγος" που εγκρίθηκε από την Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1997 και εκδόθηκε σε βιβλίο το 1999. Εξάλλου την βυζαντινή ιστορία της σχέσης της Μονής Βατοπεδίου με την περιοχή της λίμνης Βιστωνίδας μπορεί κανείς να παρακολουθήσει μέσα από τα βυζαντινά έγγραφά της, όπως αυτά εκδόθηκαν διπλωματικά στους δύο τόμους της γνωστής έγκυρης γαλλικής σειράς "Archives de l'Athos". Ο σκοπός του παρόντος βιβλίου είναι να παρουσιάσει ορισμένες άγνωστες πτυχές αυτής της ιστορίας, όπως αναδύονται είτε από τα γνωστά και ήδη δημοσιευμένα έγγραφα, είτε από άγνωστα μέχρι σήμερα έγγραφα της περιόδου της τουρκοκρατίας. Παράλληλα συνδυάζονται και άλλες ιστορικές πηγές, όπως και οι αρχαιολογικές μαρτυρίες της περιοχής. Επιπλέον το πόνημα αυτό προσπαθεί να δώσει απαντήσεις σε επιμέρους ζητήματα αυτής της ιστορίας, τα οποία απασχόλησαν όχι μόνο την μέχρι τώρα έρευνα, αλλά και την κοινή γνώμη της χώρας μας. Πιστεύουμε ότι η νηφάλια επιστημονική και αντικειμενική προσέγγιση του θέματος θα πρέπει να αποτελεί πάντοτε βάση και γνώμονα για την ορθή επίλυση του προβλήματος, που παρουσιάστηκε στις σχέσεις της Μονής Βατοπεδίου με την Ελληνική Πολιτεία αμέσως μετά την απελευθέρωση της Δυτικής Θράκης (1920), πέρασε από διάφορες φάσεις σε ολόκληρο τον 20ό αιώνα, παρουσίασε ιδιαίτερη έξαρση από το 2008 και μέχρι σήμερα δεν έχει ακόμη επιλυθεί. [...] (Από τον πρόλογο των συγγραφέων)