Οι Ακολουθίες της Εορτής. Εἰσοδικόν: Ὃταν ἡ ἁγία Ἑλένη, ἀπεσταλμένη τοῦ υἱοῦ της αὐτοκράτορα Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀξιώθηκε νά βρεῖ τόν τίμιο Σταυρό, πάνω στόν ὁποῖο θανατώθηκε ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ λαός τῶν Ἰεροσολύμων ζητοῦσε ἄν ὄχι νά τόν προσκυνήσει –πράγμα δύσκολο– τουλάχιστον νά τόν ἰδεῖ. Τότε ὁ Μακάριος, πατριάρχης τῆς Ἁγίας Πόλεως, ὕψωσε ἐπί τοῦ ἄμβωνος τόν τίμιο Σταυρό. Βλέποντας ὁ λαός ἄρχισε νά φωνάζει τό «Κύριε, ἐλέησον» καί ἔκτοτε ἐπικράτησε ἡ μεγάλη αὐτή Ἑορτή. Τριακόσια χρόνια ἀργότερα ὁ αὐτοκράτορας Ἡράκλειος πέτυχε νά ἀνακτήσει τόν τίμιο Σταυρό ἀπό τά χέρια τῶν Περσῶν, πού τόν εἶχαν ἀφαιρέσει μετά ἀπό κατάκτηση τῶν Ἰεροσολύμων. Νικηφόρος καί θριαμβευτής εἰσῆλθε στήν Κωνσταντινούπολη καί γιά δεύτερη φορά «ὑψώθηκε» τό ζωηφόρο ξύλο στή «Μεγάλη Ἐκκλησία», ἐνώπιον τῶν πιστῶν πού τό προσκυνοῦσαν ἐπευφημώντας καί δοξάζοντας τόν Θεό. Ἐκτός ἀπό τό σωτήριο Σταυρό τοῦ Χριστοῦ, ὁΚύριός μας ἔκανε λόγο καί γιά τόν προσωπικό σταυρό πού πρέπει στή ζωή του να σηκώνει ὁ κάθε ἄξιος μαθητής του: Ὅποιος δέν παίρνει τό σταυρό του καί δέν μέ ἀκολουθεῖ, δέν εἶναι ἄξιος γιά μαθητής μου (Ματθ. 10, 38). Ἐνῶ σέ ἄλλη περίπτωση εἶπε στούς Δώδεκα:Ὅποιος θέλει νά μέ ἀκολουθήσει, ἄς ἀπαρνηθεῖ τόν ἑαυτό του, ἄς σηκώσει τό σταυρό του κι ἄς μέ ἀκολουθήσει (Ματθ. 16, 24). Εἶναι τόσο μεγάλη ἡ σημασία τοῦ Σταυροῦ στή ζωή τοῦχριστιανοῦ, ὥστε ὄχι μόνον οἱ μεγάλοι Πατέρες ἀφιέρωσαν σ’ αὐτόν πλῆθος ἐμπνευσμένων ὁμιλιῶν, ἀλλά καί διάσημοι ὑμνογράφοι συνέθεσαν τροπάρια, ἐγκώμια καί κανόνες, σταυρώσιμα στιχηρά προσόμοια, καθίσματα, ἐξαποστειλάρια, ἀπόστιχα τῶν Αἴνων κ.λ.π. Καί κάθε εὐσεβής χριστιανός μπορεῖ μέ κατάνυξη νά ψάλλει: «Σταυρός, ὁ φύλαξ πάσης τῆς οἰκουμένης• Σταυρός, ἡ ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας• Σταυρός, βασιλέων τό κραταίωμα• Σταυρός, πιστῶν τό στήριγμα• Σταυρός ἀγγέλων ἡ δόξα, καί τῶν δαιμόνων τό τραῦμα» (Ἐξαποστειλάριον)