Η πτώση της Βασιλεύουσας (1453 μ.Χ.) αποτελεί απαρχή περιπετειών για τους χριστιανούς, που βρέθηκαν υπόδουλοι στα όρια της αλλόθρησκης οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τότε πολλοί, για να αποφύγουν τις διώξεις, τη σφαγή και τον αφανισμό, προτίμησαν να ασπασθούν τον ισλαμισμό, αν και κρυφά δεν έπαυσαν να επιτελούν τα θρησκευτικά καθήκοντά τους, να ζουν με τα χριστιανικά ήθη και να μιλούν τη γλώσσα των προγόνων τους. Άλλωστε η αλλαγή του θρησκεύματος περιοριζόταν συνήθως σε μία απλή ομολογία πίστεως ενώπιον του "κατή" (ιεροδίκης), που έδιδε στον εξισλαμιζόμενο ένα νέο όνομα. Τα δύο ονόματα, ένα χριστιανικό και ένα ισλαμικό έγιναν έκτοτε το γνώρισμα εκείνων που είχαν "υποκύψει". Με αυτόν τον τρόπο προέκυψε ο όρος "κρυπτοχριστιανοί". Αναφέρεται σε πρόσωπα ή κοινότητες, κυρίως ελληνικής καταγωγής, που παρά τις πιέσεις και τον εξισλαμισμό, διατήρησαν την χριστιανική πίστη, τα έθιμα, την πατρογονική παράδοση και τις γλωσσικές καταβολές τους. Είναι γνωστό ότι, ιδιαίτερα, κατά το δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 19ου, καταγράφονται οι σφοδρότερες απόπειρες εξισλαμισμού των χριστιανών σε ολόκληρη την αυτοκρατορία. Εκεί, όπου εφαρμόστηκαν τέτοια μέτρα, εντοπίζονται αναρίθμητοι νεομάρτυρες και κρυπτοχριστιανοί. Γνωστές περιοχές, με μεγάλους αριθμούς, εντοπίσθηκαν στον Πόντο, την Κρήτη, τη Βοσνία, την ευρύτερη Σερβία, την Αλβανία, τη Μακεδονία, την Ήπειρο και τη Θράκη (γηγενείς και Πομάκοι). Μεγάλους αριθμούς και νεομαρτύρων και κρυπτοχριστιανών συναντούμε στον Πόντο, κυρίως στις περιοχές γύρω από την Αργυρούπολη, την Κρώμνα, την Τόνια, το Σαλακλί και το Γκιουρτσάϋ προς τα νότια του Όφι, γύρω από την Τσαϊκαρά και το σημερινό Κιοπρούμπασι, αλλά και πολύ πιο νότια, στα χωριά του Ταύρου και της Κιλικίας. Για την περιοχή του Πόντου είναι σημαντικό το διάταγμα του 1837, που αναφέρεται στην "ελεύθερη θρησκευτική συνείδηση". Το διάταγμα εκείνο χαλάρωσε τα σκληρά διοικητικά μέτρα φυλακίσεων ή εκτοπισμών και προοδευτικά περιόρισε τις ακρότητες των φανατικών μουσου